Dönüş Yasağı Levhaları: Sağa, Sola Dönülmez ve U Dönüşü Yasak

Dönülmez levhası, kavşakta sağa (TT-26a), sola (TT-26b) ya da U dönüşü (TT-26c) yapmanın yasak olduğunu bildiren, beyaz zeminli, kırmızı kenarlı ve kırmızı çapraz çizgili yuvarlak bir trafik tanzim levhasıdır. Levha, yasaklı dönüşün bulunduğu kavşaktan önce konur. Mavi zeminli U dönüşü levhası ise tersini anlatır: U dönüşü için yapılmış bir kavşağı ya da geçidi gösterir.

Dönülmez levhası çeşitleri ve anlamları

Karayolu Trafik İşaretleme Standartları-1'de dönüş yasağı için üç levha tanımlanır. Üçü de TT grubunun yasaklama ve kısıtlama bildiren levhaları arasındadır.

Belgeye göre bu levhalar, ilgili dönüşün tehlikeli ya da başka bir sebeple uygunsuz olduğu kavşaklarda kullanılır. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 47. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine göre karayollarından faydalananlar "Trafik işaret levhaları, cihazları ve yer işaretlemeleri ile belirtilen veya gösterilen hususlara" uymak zorundadırlar.

Dönülmez levhası nereye konur?

Standartlar-1'e göre üç levha da sürücülerin önlem almalarına imkân verecek ve trafiği tehlikeye düşürmeden, tıkanıklığa yol açmadan manevradan vazgeçebilecekleri yerden önce monte edilmelidir. Gerekli görülürse levha yolun her iki tarafına da konur.

Sola dönülmez levhası için ek bir kural vardır: bir şeritten fazla olan yaklaşım yollarında levha taşıt yolunun sol tarafına, gerekirse ayrıca sağ tarafına da konmalıdır. Üç levha da mesafe gösteren bir ek panelle birlikte ön uyarılı olarak kullanılabilir.

Tek yönlü yola ters girişi önlemek için sola dönülmez

Standartlar-1'deki örnekte (Şekil 41) aşağıdan kavşağa yaklaşan sürücünün solundaki kol tek yönlüdür ve trafik bu koldan kavşağa doğru akar. Kolun ağzına girişi olmayan yol levhası (TT-4) konmuş, sola dönülmez levhası ise kavşağa varmadan yolun sağına yerleştirilmiştir.

Belge, TT-4 levhası için de gerekiyorsa sağa ya da sola dönülmez levhasının veya uygun bir mecburi yön levhasının, hem girişi olmayan yol hakkında ön ikaz hem de yasaklamayı takviye amacıyla kullanılmasını ister.

Dönüş yasağı mecburi yön levhasıyla birlikte kullanılır mı?

Evet. Standartlar-1, mecburi yön levhaları için "Genel olarak bu işaret levhaları ile gerekli görülen dönüş yasağı işaretleri birlikte kullanılarak uygun manevranın emniyetle yapılması sağlanır." der. Belgedeki bazı kavşak örneklerinde mecburi yön levhası yerine sola dönülmez levhasının da kullanılabileceği yazılıdır; bu örnekleri mecburi yön levhaları yazımızda anlattık.

Sola dönülmez levhası varken U dönüşü yapılabilir mi?

Standartlar-1'e göre "U dönüşünün yasak olduğu kavşaklarda sola dönüş yasağı da var ise tek başına sola dönülmez levhası kullanılmalıdır." U dönüşü yapılmaz levhasının tanımında aynı kural tersinden yazılır: sola dönüş yasağını gösteren levhanın kullanıldığı kesimlerde U dönüşü yapılmaz levhası kullanılmaz. Yani U dönüşünün de yasak olduğu kavşakta ayrıca U dönüşü yapılmaz levhası konmaz; sola dönülmez levhalı bir kavşakta bu levhanın bulunmaması, U dönüşünün serbest olduğunu göstermez.

Dönüş yasağı nerede biter, hangi araçlar hariç tutulabilir?

Standartlar-1'e göre ek panelde aksi belirtilmedikçe trafik tanzim levhasıyla getirilen yasak, "levhanın dikili olduğu noktadan itibaren başlar ve aksini belirten bir işaret levhasına kadar ya da bir sonraki kavşağa kadar sürer." Bu genel kuralı trafik tanzim işaretleri rehberimizde anlattık.

Belge, belli araç kategorileri dönüş yasağının dışında bırakılacaksa bunun araç figürü ve "hariç" mesajı içeren bir ek panelle belirtilmesini ister; kural üç levha için de aynıdır.

U dönüşü yapılmaz levhası olmayan yerde U dönüşü serbest mi?

Levha olmayan yerde de genel kurallar geçerlidir. 2918 sayılı Kanun'un 67. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine göre "Yönetmelikte belirtilen şartlar dışında geriye dönmek veya geriye gitmek yasaktır. İzin verilen hallerde bu manevraları yapacak sürücüler, karayolunu kullananlar için tehlike veya engel yaratmamak zorundadır."

Karayolları Trafik Yönetmeliği'nin 137. maddesinin (B) bendine göre sürücülerin "Trafiği yoğun olan yollarda geriye dönmeleri" yasaktır. Aynı maddeye göre "Uygun durumdaki yollarda geri dönüşleri diğer araçların gelişleri engellenmeden ve yolu kullananlar için tehlike yaratmayacak şekilde en az manevra ile dönülerek yapılır."

Dönel kavşaklar için Kanun'un 53. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi ayrıca kural koyar: "Dönel kavşaklardaki geriye dönüşlerde sürücüler, sola dönüş halindeki kurallara uymakla birlikte, orta ada etrafında dönerken gireceği yola yaklaşıncaya kadar şeridini muhafaza etmeye de zorunludurlar."

Mavi U dönüşü levhası ne anlatır?

Mavi zeminli U dönüşü levhaları (B-53 serisi) bilgi işaretleridir; yasak değil, dönüş imkânı bildirir. Standartlar-1'e göre bu levhalar U dönüşü sağlamak üzere tesis edilmiş kavşakların ve alt-üst geçitlerin işaretlenmesinde kullanılır. Serinin bilgi levhaları içindeki yerini bilgi işaretleri rehberimizde bulabilirsiniz.

U dönüşü levhası (B-53a) dönüş adalı, sola sığınmalı U dönüşü levhası (B-53b) sola sığınmalı, sağa sığınmalı U dönüşü levhası (B-53c) sağa sığınmalı U dönüşü kavşaklarının yaklaşımında kullanılır. Alt geçitle sağlanan dönüşlerde B-53d, B-53e ve B-53f, üst geçitle sağlanan dönüşlerde B-53g kullanılır.

Standartlar-1'e göre B-53 levhaları, belgedeki levha konumu tablosunda (Tablo 11) verilen mesafelerde yolun sağında ve solunda kullanılır. Üç ve daha fazla şeritli yollarda belge, levhaların 1,5 katı oranında büyütülerek bu mesafelerin öncesinde (belgedeki örnek: 300–400 m) kullanılmasını ve altına dönüş yapılacak kesime olan mesafeyi gösteren panel konmasını ister.

Yol çalışmasında ve otoparkta dönülmez levhaları

Sarı zeminli dönülmez levhaları

KGM'nin Yol Yapım, Bakım ve Onarımlarda Trafik İşaretleme Standartları'na göre çalışma alanlarında kullanılan standart levhalar, ebat, şekil ve renkleri değiştirilmeksizin sarı zemin renkli dörtgen levhalar içinde kullanılmalıdır. Bu levhaların "yüksek yansıtma özelliğine haiz malzemelerden (ASTM D-4956 standardında tanımlanan tip-3, tip-4, tip-8, tip-11)" imal edilmesi istenir.

Sitemizde bu düzende sarı zeminli sağa dönülmez, sarı zeminli sola dönülmez ve sarı zeminli U dönüşü yapılmaz levhaları bulunur.

Otopark, site ve fabrikada dönülmez levhası

Otopark, site ve fabrika gibi özel alanlarda tek yönlü koridor ve rampalarda da aynı şekil, renk ve anlamdaki levhaları kullanmak iyi uygulamadır. Bu alanlardaki yetki konusunu aşağıdaki sorular bölümünde özetledik.

Otopark levhalarımız arasında beyaz kenarlı sola dönülmez, beyaz kenarlı sağa dönülmez ve beyaz kenarlı U dönüşü yapılmaz levhaları ile bunların sarı fonlu çeşitleri bulunur. Kamu yolunda sarı zeminli düzen ise KGM standardında yol yapım, bakım ve onarım çalışmaları için tanımlanır.

Dönülmez levhası kaç cm olmalı?

Standartlar-1'deki levha boyutları tablosuna göre yuvarlak levhaların normal ebadı 600 mm'dir. Şehir içindeki dar cadde ve sokaklarda 450 mm, otoyollar ve benzer standarttaki yollar ile aynı yönde iki ya da daha fazla şeridi bulunan meskûn mahal dışındaki bölünmüş yollar gibi kesimlerde 900 mm kullanılır. İlgi Trafik'te dönülmez levhaları Ankara'da, 1,5 mm veya 2 mm galvaniz sac üzerine normal performans (NP) ya da yüksek performans (YP) reflektif seçenekleriyle üretilir ve omega direğe uygun vida delikli hazırlanır.

Sıkça Sorulan Sorular

U dönüşü yapılmaz levhası ile U dönüşü levhası aynı mı?

Hayır. U dönüşü yapılmaz levhası (TT-26c) beyaz zeminli, kırmızı kenarlı ve kırmızı çapraz çizgili bir dairedir; U dönüşü yapmanın yasak olduğunu bildirir. U dönüşü levhaları (B-53 serisi) ise mavi zeminli bilgi levhalarıdır ve U dönüşü sağlamak üzere yapılmış kavşakları, alt ve üst geçitleri gösterir. Biri yasağı, diğeri dönüş için ayrılmış yeri bildirir.

Dönülmez levhası kavşaktan ne kadar önce konur?

Standartlar-1'in dönüş yasağı levhaları bölümünde sabit bir metre yer almaz. Levha, sürücülerin önlem almalarına imkân verecek ve trafiği tehlikeye düşürmeden, tıkanıklığa yol açmadan manevradan vazgeçebilecekleri yerden önce monte edilmelidir. Gerekli görülürse yolun her iki tarafına konur; mesafe gösteren bir ek panelle birlikte ön uyarılı olarak da kullanılabilir.

Çok şeritli yolda sola dönülmez levhası hangi tarafa konur?

Standartlar-1'e göre bir şeritten fazla olan yaklaşım yollarında sola dönülmez levhası taşıt yolunun sol tarafına konmalıdır; gerekirse ayrıca sağ tarafına da konur. Sağa dönülmez ve U dönüşü yapılmaz levhaları için belgede böyle ayrı bir kural yoktur; bu levhalar gerekli görüldüğünde yolun her iki tarafına konur.

Siteye veya otoparka dönülmez levhası koyabilir miyim?

Trafik İşaretleri Hakkında Yönetmelik'in 7. maddesine göre trafik işaretlerinin temin ve tesisine yolun yapım ve bakımından sorumlu olan kuruluşlar görevli ve yetkilidir; "Bunun dışında hiçbir kuruluş veya kişi, kendiliğinden herhangi bir yere trafik işareti koyamaz." Bu kural kamu yolları içindir. Site, otopark ve fabrika gibi özel alanlarda da KGM'deki şekil, renk ve anlama uygun levha kullanmak iyi uygulamadır.

Kaynak: Karayolları Genel Müdürlüğü, Karayolu Trafik İşaretleme Standartları-1; Karayolları Genel Müdürlüğü, Yol Yapım, Bakım ve Onarımlarda Trafik İşaretleme Standartları; Karayolları Genel Müdürlüğü, Trafik İşaretleri Hakkında Yönetmelik; 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu; Karayolları Trafik Yönetmeliği

Sağa ve sola dönülmez ile U dönüşü yapılmaz levhalarını üretimden doğrudan Trafik Tanzim Levhaları sayfamızda bulabilirsiniz.