Doğru Trafik Levhası Seçimi: Ölçü, Sınıf ve Kalınlık Nasıl Belirlenir?

Trafik levhası seçimi altı kararla yapılır: levhanın konacağı yer ve yol türü, ebat, reflektif sınıfı, sac kalınlığı, direk ve montaj, son olarak adet. Kamu yolunda ebadı ve reflektif sınıfını Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) standartları belirler; kalınlığı alımı yapan kurumun şartnamesi, şartname yoksa alıcı seçer. Aşağıda her adımın karar kuralını ve ayrıntılı rehberini sırayla veriyoruz.

Trafik levhası seçimi hangi sırayla yapılır?

Kararlar birbirine bağlıdır: ebat ve reflektif sınıfı yolun türüne, direk boyu levhanın ebadına, adet ise levhaların yerleşimine göre belirlenir. Bu yüzden listeyi yukarıdan aşağıya doğru doldurmak, sonradan geri dönüp seçimi değiştirme ihtiyacını azaltır.

1. Yer ve yol türü: kamu yolu mu, özel alan mı; yerleşim yeri içi mi, dışı mı; kalıcı işaretleme mi, yol çalışması mı?
2. Ebat: küçük, normal veya büyük ebat.
3. Reflektif sınıfı: KGM sınıfı ve buna karşılık gelen normal performans (NP) ya da yüksek performans (YP) seçeneği.
4. Kalınlık: 1,5 mm veya 2 mm galvaniz sac.
5. Direk ve montaj: direk boyu ve bir direkteki levha düzeni.
6. Adet: levha, ek panel ve direk sayısı.

1. Levha nereye konacak: kamu yolu mu, özel alan mı?

İlk karar, levhanın kamu yoluna mı yoksa site, otopark, fabrika gibi özel bir alana mı konacağıdır. Trafik İşaretleri Hakkında Yönetmelik'in 7. maddesine göre trafik işaretlerinin temin ve tesisine "yolun yapım ve bakımından sorumlu olan kuruluşlar görevli ve yetkilidir"; maddede sayılan geçici durumlar dışında "hiçbir kuruluş veya kişi, kendiliğinden herhangi bir yere trafik işareti koyamaz." Kamu yoluna levha alacaksanız türünü ve yerini önce bu kuruluşla netleştirin, sonra seçime geçin.

KGM standartları kamu yolları için yazılmıştır ve özel alanlar için kesin bir zorunluluk koymaz. Yine de site içi yollarda, otoparklarda ve fabrika sahalarında aynı standarda uymak iyi uygulamadır; aşağıdaki adımları özel alan için de aynı sırayla kullanabilirsiniz.

Sonraki adımlarda kullanmak için yol hakkında şu bilgileri not edin:

• Yerleşim yeri içinde mi, dışında mı?
• Otoyol ya da bölünmüş yol mu; aynı yönde kaç şerit var?
• Yol iyi aydınlatılmış mı?
• Yıllık ortalama günlük trafik biliniyor mu?
• İşaretleme kalıcı mı, yoksa yol çalışması için mi?

Son soru ürünü de değiştirir. KGM'nin Yol Yapım, Bakım ve Onarımlarda Trafik İşaretleme Standartları'na (2023) göre çalışma alanlarındaki standart levhalar sarı zemin renkli dörtgen levhaların içinde kullanılır. Bu yüzden yol çalışması için sarı zeminli sağa tehlikeli viraj levhası gibi ayrı ürünler seçilir; kalıcı levha bunların yerine geçmez.

2. Hangi ölçü levha almalıyım?

Başlangıç noktası, KGM'nin Karayolu Trafik İşaretleme Standartları-1 (Standartlar-1) kitabındaki levha boyutları tablosunun (Tablo 9) normal ebadıdır. Otoyollar, aynı yönde en az iki şeridi olan yerleşim dışı bölünmüş yollar ve yıllık ortalama günlük trafiği 2.500'ün üzerindeki yerleşim dışı yollar büyük ebat ister; şehir içindeki dar cadde ve sokaklarda ya da trafiğin yavaş aktığı kesimlerde küçük ebat kullanılır. Her şeklin milimetre değerleri trafik levhası ölçüleri yazımızdadır.

İki ayrıntı seçimi değiştirir. Dur levhası (TT-2) için standart ayrı ölçü verir: yerleşim merkezlerinde 750 mm, bu merkezlerin dışındaki yollarda 900 mm; araçların çok düşük hızla yaklaştığı kavşaklarda 600 mm de olabilir. Ürün sayfalarındaki 30 ve 40 cm seçeneklerinin tabloda karşılığı yoktur, 75 cm ise daire, üçgen ve kare levhalar için tabloda yoktur, yalnız dur levhasında geçer; kamu yolu için tablodaki ebadı seçin.

3. Reflektif sınıfı: normal performans mı, yüksek performans mı?

Standartlar-1'deki reflektif malzeme seçim tablosu (Tablo 10), normal performanslı malzemeyi (C1) yalnız bir durumda gösterir: aydınlatılmamış veya az aydınlatılmış, otoyol ya da bölünmüş yol olmayan bir yolda, yol kenarına konan ve tabloda ayrıca sayılmayan levha. Aydınlatmasız bir köy yolundaki sağa tehlikeli viraj levhası (T-1a) buna örnektir. Diğer bütün durumlarda ve tabloda ayrı satırı olan levhalarda (dur, yol ver, yaya ve demiryolu geçidi, yol çalışma levhaları gibi) tablo en az yüksek performanslı malzeme (C2) gösterir.

Ürün sayfalarımızda NP için Tip 1, YP için Tip 4 malzeme belirtilir. KGM tanımına göre Tip 1 C1'e, Tip 4 C2'ye girer; bu yüzden C1 hücresinde NP, C2 gösterilen yerde YP seçilir. C3 (Tip 8–Tip 11) iki seçeneğin de dışında kalır. Var olan bir direğe veya aynı yol kesimine ek levha alıyorsanız sınıfı yanındaki levhalara göre seçin; standart, aynı yol kesiminde ve özellikle aynı direkte değişik türden yansıtıcı malzeme kullanılmamasını ister. Sınıfların tanımı reflektif levha nedir, tablonun hücre hücre karşılığı gece görünürlüğü ve YP seçimi yazımızdadır.

Yol çalışmasında 2023 tarihli standart, çalışma alanındaki levhalar için tip-3, tip-4, tip-8 veya tip-11 (ASTM D-4956) malzeme şartı koyar. Sarı zeminli park etmek yasaktır levhası gibi bir ürünü çalışma alanı için alıyorsanız YP seçin: Tip 4 bu listededir, NP'deki Tip 1 ise yer almaz.

4. Levha kalınlığı seçimi: 1,5 mm mi, 2 mm mi?

Levha sacının kalınlığı için Standartlar-1'de ve Trafik İşaretleri Hakkında Yönetmelik'te bir sayı yoktur. Kamu alımında teknik şartnamede yazan kalınlığı seçin; şartname yoksa seçim alıcıya kalır. Ürün sayfalarımızda her ölçü ve reflektif seçeneği 1,5 mm ve 2 mm galvaniz sac olarak iki kalınlıkta yer alır; kalınlık, ebat ve reflektif seçiminden bağımsızdır.

Siparişte farklı kalınlıklar varsa her satıra kalınlığı ayrıca yazın. Gövde malzemesini ve kalınlığın nereden belirlendiğini trafik levhası hangi malzemeden yapılır yazımızda anlattık.

5. Direk ve montaj: hangi boyda kaç direk gerekir?

Direk boyunu levhanın montaj yüksekliği belirler. Standartlar-1'e göre levhanın alt kenarı yerleşim yeri içinde yaya kaldırımından (kaldırım yoksa banketten) 2,20 m, yerleşim yeri dışında banketten 1,50 m yukarıda olur; aynı direkte birden fazla levha veya panel varsa yükseklik en alttakinden ölçülür. Bu yüksekliğe levhaların ve panellerin boyu eklenerek zemin üstündeki direk boyu bulunur; örnek hesaplar trafik levhası direk yüksekliği yazımızdadır.

Direk sayısını bir direkteki levha sınırı belirler: Standartlar-1'e göre aynı direkte, üçgen levha her zaman üstte olmak üzere en fazla iki trafik levhası ve bunlara ait paneller kullanılır. Levhalarımız omega direğe uygun vida delikli üretilir. Direk boyu ve kalınlığı için omega direk nedir, bağlantı parçaları ve montaj sırası için trafik levhası nasıl monte edilir yazılarımıza bakabilirsiniz.

6. Kaç adet levha ve ek panel gerekir?

Adet, levhanın kaç noktada ve yolun kaç tarafında kullanılacağına göre çıkar. Standartlar-1'e göre dur levhası, kaplamanın aynı yönde iki ya da daha fazla şeritten oluşması veya kavşakta kötü görüş koşulları bulunması gibi durumlarda yolun solunda da kullanılır; bu durumda aynı yaklaşım için sağda ve solda birer levha gerekir. Yolda çalışma levhası (T-15) ise her zaman yolun her iki tarafına konur.

Ek paneller ayrı kalemdir ve ait oldukları levhanın hemen altına takılır. Örneğin park etmek yasaktır levhası (P-1) ile belirtilen yasak, aksini gösteren bir panel yoksa bir sonraki kavşağa kadar geçerlidir; yasak yalnız günün belirli saatlerinde uygulanacaksa levhanın altına saatleri gösteren bir panel konur.

Standartlar-1, bir önceki işaretin tekrarlanmasında küçük ebadın da kullanılabileceğini yazar; tekrar levhalarını listede ayrı satıra yazın. Levha, panel ve direk kalemlerinden toplam tutarın nasıl çıktığını trafik levhası fiyatları neye göre değişir yazımızda anlattık.

Örnek durumlarda trafik levhası seçimi

Aşağıdaki tablo, kamu yolundaki bazı tipik durumlar için ebadı Standartlar-1'in Tablo 9'undan, reflektif sınıfını Tablo 10'undan derler; yol çalışması satırında 2023 tarihli standart da kullanılmıştır. Yolun bakımından sorumlu kuruluşun kararı ve varsa şartname bu tablonun önündedir.

"C3 tercih edilebilir" notu, Tablo 10'daki yıldızlı hücrelerin dipnotudur ve özellikle aydınlatılmış ve/veya yıllık ortalama günlük trafiği 20.000'i aşan yollar içindir. Site, otopark ve fabrika gibi özel alanlarda bu tablo bir zorunluluk değildir; aynı mantıkla seçim yapmak iyi uygulamadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Trafik levhası seçerken ilk neye bakılır?

İlk olarak levhanın nereye konacağına bakılır. Kamu yolunda trafik işaretlerinin temin ve tesisine yolun yapım ve bakımından sorumlu kuruluş yetkilidir; levhanın türü ve yeri bu kuruluşla netleştirilir. Ardından yolun yerleşim yeri içinde mi dışında mı olduğu, otoyol veya bölünmüş yol olup olmadığı, aydınlatması ve işaretlemenin kalıcı mı geçici mi olduğu not edilir. Ebat ve reflektif sınıfı bu bilgilere göre seçilir.

Levha kalınlığı ebadı veya reflektif sınıfını etkiler mi?

Hayır. Kalınlık, ebat ve reflektif sınıfı birbirinden bağımsız üç seçimdir. Ebadı ve reflektif sınıfını kamu yolunda KGM standartları belirler; kalınlık için ise Standartlar-1'de ve Trafik İşaretleri Hakkında Yönetmelik'te bir değer yoktur. Kamu alımında şartnamedeki kalınlık seçilir, şartname yoksa seçim alıcıya kalır. Ürün sayfalarımızda her ölçü ve reflektif seçeneği 1,5 mm ve 2 mm galvaniz sac olarak sunulur.

Mevcut levhaların yanına yeni levha alırken nelere dikkat edilir?

Önce yanındaki levhaların reflektif türüne bakın; KGM standardı aynı yol kesiminde ve özellikle aynı direkte değişik türden yansıtıcı malzeme kullanılmamasını ister. Yeni levha aynı direğe takılacaksa bir direkte en fazla iki trafik levhası ve bunlara ait paneller kullanılabileceğini, üçgen levhanın her zaman üstte olacağını hesaba katın. Ebat seçiminde de aynı yolun ebat kuralı geçerlidir.

Yol çalışması için levha alırken nelere dikkat edilir?

Yol çalışmasında standart levhalar ebat, şekil ve renkleri değiştirilmeden sarı zemin renkli dörtgen levhaların içinde kullanılır; bu yüzden sarı zeminli ürünler ayrıca seçilir. KGM'nin 2023 tarihli standardı bu levhalar için tip-3, tip-4, tip-8 veya tip-11 malzeme ister; ürün sayfalarımızda YP için Tip 4 belirtildiğinden çalışma alanı için YP seçilir. Yolda çalışma levhası (T-15) her zaman yolun iki tarafına konduğu için her konumda iki levha sayılır.

Kaynak: Karayolları Genel Müdürlüğü, Trafik İşaretleri Hakkında Yönetmelik; Karayolları Genel Müdürlüğü, Karayolu Trafik İşaretleme Standartları-1; Karayolları Genel Müdürlüğü, Yol Yapım, Bakım ve Onarımlarda Trafik İşaretleme Standartları (2023)

Seçtiğiniz ölçü, reflektif ve kalınlıktaki levhaları üretimden doğrudan Trafik Levhaları sayfamızda bulabilirsiniz.