Trafik Levhası Teknik Şartnamesi: Belediye ve Kurumlar İçin Rehber

Trafik levhası teknik şartnamesi, alımı yapan kurumun levhaların şeklini ve ebadını, reflektif sınıfını, malzemesini ve kalınlığını, direk ve montajını, etiketini ve teslimde nasıl kontrol edileceğini yazdığı belgedir. Kamu yolunda ebat, renk, reflektif ve montaj kurallarının kaynağı Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) standartlarıdır; KGM belgelerinde değeri bulunmayan maddeleri kurum kendisi belirler. Aşağıda şartnameye girmesi gereken başlıkları sırayla veriyoruz.

Trafik levhası teknik şartnamesi neye dayanır?

Trafik İşaretleri Hakkında Yönetmelik'in 6. maddesine göre "Karayolları Genel Müdürlüğünce tespit edilen trafik işaretlerinin standart, anlam, nicelik ve niteliklerine ve karayoluna uygulama tekniğine aykırı hareket edilemez." KGM'nin Karayolu Trafik İşaretleme Standartları-1 kitabı (Standartlar-1) da kendi esasları için "taşıt trafiğine açık olan tüm karayollarında uyulması zorunludur" der. Bu yüzden kamu yolu için yazılan bir şartname, standardın verdiği değerleri değiştirmez; onları alınacak levhaların listesine aktarır.

Yönetmelik'in 7. maddesi levhayı kimin temin edeceğini belirler: "Trafik işaretlerinin bakım - onarım ve işletilmeleri dahil temin ve tesisine, yolun yapım ve bakımından sorumlu olan kuruluşlar görevli ve yetkilidir." 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'na göre yapılan alımlarda ise 12. madde şartnameyi kimin hazırlayacağını yazar: "İhale konusu mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin her türlü özelliğini belirten idari ve teknik şartnamelerin idarelerce hazırlanması esastır."

Trafik levhası ihale şartnamesine hangi başlıklar yazılmalı?

Aşağıdaki tablo, bir trafik levhası alımında şartnamede yer alması gereken başlıkları ve her başlığın değerinin nereden alınacağını gösterir. "Kurum belirler" yazan satırlarda, bu yazıda kaynak aldığımız KGM belgeleri bir değer vermez. Hangi yolda hangi ebat, sınıf ve kalınlığın seçileceğini adım adım trafik levhası seçim rehberi yazımızda anlattık.

Şekil ve ebat maddesi nasıl yazılır?

Standartlar-1'deki levha boyutları tablosu (Tablo 9) dört ebat sütunu verir ve işaretlemenin 2. sütundaki normal ebatlarla yapılacağını yazar; otoyollarda, meskûn mahal dışındaki çok şeritli bölünmüş yollarda ve trafiği yoğun yerleşim dışı yollarda 3. sütundaki büyük, şehir içindeki dar cadde ve sokaklarda 1. sütundaki küçük ebat kullanılır. Şartnamede "standart ebat" demek yerine her levha satırına milimetre ölçüsünü yazmak, bütün tekliflerin aynı ürün üzerinden verilmesini sağlar. Sütunların hangi yolda kullanıldığını trafik levhası ölçüleri yazımızda anlattık.

Yön ve bilgi levhaları gibi boyutları değişken levhaların ölçüsü bu tablodan okunmaz. Bu levhalar için şartnameye her levhanın ölçüsü ve üzerindeki yazı ayrı ayrı yazılmalıdır.

Renk maddesinde nelere dikkat edilir?

Standart levhaların renkleri Standartlar-1'de levha grubuna göre tanımlıdır; şartnamede bu renklere atıf yapmak yeterlidir. Boyutları değişken bilgi levhalarında ise zemin rengi yolun hangi kuruluşun bakım ağında olduğuna göre değişir: "Belediyelerin bakım ağına dâhil imar yolları ile İl Özel İdarelerinin bakım ağına dâhil yollarda, beyaz zeminli levhalar kullanılır. Levhalar üzerindeki harf, rakam ve bordürler siyah renkte olacaktır." Yol çalışmasında kullanılacak T ve TT grubu levhalar ise sarı zemin renkli bir fon içinde uygulanır.

Reflektif sınıfı şartnamede nasıl belirtilir?

Standartlar-1'e göre bütün levhalarda geri yansıtıcı (reflektif) malzeme kullanılmalı veya levhalar aydınlatılmalıdır. Şartnamede her levha satırına KGM sınıfını (C1, C2 veya C3) ve ASTM D-4956 tip karşılığını birlikte yazın; "reflektifli levha" ifadesi tek başına bir sınıf belirtmez.

Sınıf, Standartlar-1'deki reflektif malzeme seçim tablosundan (Tablo 10) seçilir. Örneğin dur levhası (TT-2) için tablo, yol türü ve aydınlatma durumunu gösteren dört sütunun hepsinde C2 gösterir; iyi aydınlatılmış yollar için dipnot, C3'ün de tercih edilebileceğini belirtir. Tablonun tamamını ve sınıflar arasındaki farkı reflektif levha nedir yazımızda bulabilirsiniz.

Mevcut levhaların yanına alım yapılıyorsa

Standartlar-1'e göre "Aynı yol kesiminde ve özellikle de aynı direk üzerinde değişik türden yansıtıcı malzemeden imal edilmiş trafik işaret levhaları kullanılmamalıdır." Yenileme ya da ek alımlarda şartnameye, levhanın konacağı kesimdeki mevcut levhalarla aynı reflektif türünün isteneceğini yazın.

Yol çalışması levhaları için ayrı madde

KGM'nin Yol Yapım, Bakım ve Onarımlarında Trafik İşaretleme Standartları'na (2023) göre çalışma alanlarındaki levhalar "yüksek yansıtma özelliğine haiz malzemelerden (ASTM D-4956 standardında tanımlanan tip-3, tip-4, tip-8, tip-11) imal edilmelidir." Aynı belge, standart levhaların ebat, şekil ve renkleri değiştirilmeden sarı zemin renkli dörtgen levhalar içinde kullanılmasını ister.

Levha malzemesi, kalınlığı ve arka yüzü nasıl yazılır?

Standartlar-1, 2023 tarihli yol çalışması standardı ve Trafik İşaretleri Hakkında Yönetmelik; levha gövdesinin metal cinsi, sac kalınlığı ve arka yüzü için bir değer vermez. Bu maddeleri kurum kendisi yazar; şartnamede şu bilgiler açıkça yer almalıdır:

• Gövde malzemesi ve yüzey kaplaması (ör. galvaniz sac)
• Sac kalınlığı (mm) ve teslimde kalınlığın nasıl ölçüleceği
• Arka yüzün kaplaması ve rengi
• Direğe bağlantı için delik ya da bağlantı tipi

İlgi Trafik levhalarını Ankara'da 1,5 mm ve 2 mm galvaniz sac gövde üzerine üretir; levhalar omega direğe uygun vida deliklidir. Gövde malzemesi ve kalınlık seçeneklerini trafik levhası hangi malzemeden yapılır yazımızda anlattık.

Direk ve bağlantı maddesine neler girer?

Direğin tipi, kesiti, et kalınlığı ve boyu da incelediğimiz KGM belgelerinde sayıyla verilmez; bunları şartnamede kurum belirler. Montaja ilişkin kurallar ise Standartlar-1'in "Trafik İşaret Levhalarının Montajında Dikkat Edilecek Hususlar" bölümündedir ve şartnameye doğrudan aktarılabilir:

• "Levha direkleri, yatay düzlem ile 90° lik açı yapmalı, sapmaların 1° den daha büyük olmamasına özen gösterilmelidir."
• Aynı direkte, üçgen levha her zaman üstte olmak üzere en fazla iki trafik levhası ve varsa bunlarla ilgili paneller kullanılır.
• Ek panel, ait olduğu levhanın hemen altına monte edilir.
• Aynı direkteki iki levhada üsttekinin altı ile alttakinin üstü aynı cıvatayla monte edilmez; belge bu montajın levhaların görünürlüğünü azaltacağını yazar.
• Levhada ve direğinde "herhangi bir reklam, ticari mesaj veya trafik kontrolü için gerekli olmayan herhangi bir mesaj" bulunmaz.

Montaj yüksekliği ve konumu nasıl tarif edilir?

Önce alımın yalnız levha teslimi mi, yoksa montajlı mı olduğu yazılmalıdır; montaj işe dahilse yükseklik ve konum kuralları da şartnameye girer. Standartlar-1'e göre levhalar genel olarak yerleşim birimleri içinde yaya kaldırımından, kaldırım yoksa banketten 2,20 m, yerleşim birimleri dışında banketten 1,50 m yükseklikte monte edilir. Aynı direkte birden fazla levha veya panel varsa yükseklik alttakinden ölçülür. Yatay uzaklık, levhanın açısı ve direk boyunun hesabı trafik levhası direk yüksekliği yazımızdadır.

Etiketleme maddesi nasıl yazılır?

İncelediğimiz KGM belgelerinde levhaya konacak bir üretim etiketi için kural yoktur. Kurum, levhanın arka yüzünde etiket istiyorsa etiketin yerini, içeriğini (ör. alımı yapan kurum, üretim yılı) ve hangi malzemeden yapılacağını şartnamede tanımlar. Etiketin içeriği belirlenirken Standartlar-1'in levhada ve direğinde reklam veya ticari mesaj bulunmamasını isteyen kuralı da göz önünde tutulmalıdır.

Numune ve kabul kontrolü nasıl yapılır?

Numunenin istenip istenmeyeceği, ne zaman ve kaç adet teslim edileceği incelediğimiz KGM belgelerinde düzenlenmez; bunları şartnamede kurum belirler. Teslimde yapılacak kontrolün listesi, şartnamedeki maddelerden çıkar:

1. Levha kodu, şekli, renkleri ve adedi listeyle aynı mı?
2. Ebat, şartnamede yazan milimetre ölçüsünde mi?
3. Gövde malzemesi ve sac kalınlığı şartnameye uygun mu?
4. Reflektif sınıfı ve ASTM tipi, istenen belgelerle gösterildi mi?
5. Arka yüz, bağlantı delikleri ve etiket tarif edildiği gibi mi?

Standartlar-1'e göre "Levhaların yansıtma güçleri gerek gündüz gerekse gece ortamında periyodik olarak ölçülmelidir." Belge, ölçümde "satıcı firmanın verdiği değerlerden daha düşük performans gösteren" levhaların yenisiyle değiştirilmesini ister. Bu karşılaştırma için satıcının verdiği değerlerin elde olması gerekir; şartname bu değerleri gösteren belgenin teslimde verilmesini isteyebilir.

Standarda uygunluk nasıl istenir?

Kamu İhale Kanunu'nun 12. maddesine göre "Teknik şartnamelerde, varsa ulusal ve/veya uluslararası teknik standartlara uygunluğu sağlamaya yönelik düzenlemeler de yapılır." Sabit düşey yol trafik işaretleri konusunda TS EN 12899-1 numaralı standart bulunur. Şartnamede bu tür bir standarda uygunluk istenecekse hangi maddelerin ve hangi belgeyle isteneceğini kurum, standardın kendi metnine bakarak belirler.

Trafik levhası şartnamesinde marka yazılabilir mi?

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 12. maddesi bu konuda açıktır: "Belli bir marka, model, patent, menşei, kaynak veya ürün belirtilemez ve belirli bir marka veya modele yönelik özellik ve tanımlamalara yer verilmeyecektir." Aynı madde istisnayı da düzenler: "Ancak, ulusal ve/veya uluslararası teknik standartların bulunmaması veya teknik özelliklerin belirlenmesinin mümkün olmaması hallerinde “veya dengi” ifadesine yer verilmek şartıyla marka veya model belirtilebilir."

Madde ayrıca teknik kriterlerin "rekabeti engelleyici hususlar içermeyecek ve bütün istekliler için fırsat eşitliği sağlayacaktır" der. Reflektif malzemeyi bir ürün adıyla değil, KGM sınıfı ve ASTM D-4956 tipiyle tanımlamak, ölçülebilir bir teknik özellik yazmanın yoludur.

Sıkça Sorulan Sorular

Trafik levhası teknik şartnamesinde sac kalınlığı kaç mm yazılmalı?

KGM'nin Karayolu Trafik İşaretleme Standartları-1 kitabı, 2023 tarihli yol çalışması standardı ve Trafik İşaretleri Hakkında Yönetmelik sac kalınlığı için bir değer vermez. Kalınlığı alımı yapan kurum şartnamede milimetre olarak yazar ve teslimde nasıl ölçüleceğini belirtir. İlgi Trafik levhaları 1,5 mm ve 2 mm galvaniz sac seçenekleriyle üretilir.

Şartnamede reflektif sınıfı nasıl yazılır?

Standartlar-1'deki sınıf adı ve ASTM D-4956 tip karşılığı birlikte yazılır: C1 için Tip 1 ve Tip 2, C2 için Tip 3 ve Tip 4, C3 için Tip 8–Tip 11. Sınıf, levhanın türüne ve yola göre Tablo 10'dan seçilir. Yol çalışması levhaları için 2023 tarihli standart tip-3, tip-4, tip-8 veya tip-11 malzeme ister.

Şartnamede belirli bir marka istenebilir mi?

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 12. maddesine göre teknik şartnamelerde "Belli bir marka, model, patent, menşei, kaynak veya ürün belirtilemez". Maddedeki "veya dengi" istisnasının tam metni yukarıdaki bölümdedir. Reflektif malzeme için KGM sınıfı ve ASTM tipi yazmak, marka yerine kullanılabilecek teknik tanımdır.

Kaynak: Karayolları Genel Müdürlüğü, Karayolu Trafik İşaretleme Standartları-1; Karayolları Genel Müdürlüğü, Yol Yapım, Bakım ve Onarımlarında Trafik İşaretleme Standartları (2023); Karayolları Genel Müdürlüğü, Trafik İşaretleri Hakkında Yönetmelik; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu (mevzuat.gov.tr)

Şartnamenizdeki ölçü, reflektif ve kalınlığa uygun trafik levhalarını üretimden doğrudan Trafik Levhaları sayfamızda bulabilirsiniz.