Fabrika ve Şantiye Sahası Trafik Düzeni: İç Saha Levhaları

Fabrika ve şantiye sahasında trafik düzeni; araç yolunu yaya yolundan ayırmak, her araç girişinde saha içi hızı göstermek, forklift ve iş makinesinin çalıştığı bölümleri, yükleme alanlarını ve park yerlerini işaretlemekle kurulur. Bu alanlar kamu yolu değildir: fabrika içi trafik levhalarının türünü ve yerini işyerinin risk değerlendirmesi belirler, KGM'nin şekil ve renk düzenine uymak ise iyi uygulamadır.

Fabrika içi trafik levhaları hangi kurallara göre seçilir?

KGM'nin trafik işaretleme standartları kamu yolları için hazırlanmıştır. Fabrika, depo ve şantiye sahası gibi kamuya kapalı alanlarda aynı standarda uymak iyi uygulamadır. Özel alana levha koymanın yasal durumunu özel alanlara trafik levhası koymak yazımızda anlattık.

İşyerinin içinde iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı da devreye girer. 6331 sayılı Kanuna dayanan Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği'nin 5. maddesinin birinci fıkrası şöyledir: "İşveren, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 10 uncu maddesinin birinci fıkrası gereğince işyerinde gerçekleştirilen risk değerlendirmesi sonuçlarına göre; işyerindeki risklerin ortadan kaldırılamadığı veya toplu korumaya yönelik teknikler veya işin organizasyonunda kullanılan önlem, yöntem veya süreçlerle yeterince azaltılamadığı durumlarda, bu Yönetmelikte yer aldığı şekliyle sağlık ve güvenlik işaretlerini bulundurur ve uygun yerlerde kullanılmasını sağlar."

Aynı maddenin ikinci fıkrası saha içi araç trafiğini doğrudan ilgilendirir: "Ek-5'te belirtilen hususlara aykırı olmamak şartı ile kara, demir, deniz, hava ve iç suyolu taşımacılığı alanlarında kullanılan işaretler, işyerinde benzeri taşımacılığın yapılması halinde aynen kullanılır." Saha içindeki araç yolunda bilinen trafik levhalarını kullanmak bu hükümle örtüşür.

İSG işareti ile trafik levhası arasındaki fark nedir?

Sahada iki ayrı işaret sistemi yan yana bulunur ve şekil-renk kuralları farklıdır. Yönetmeliğin Ek-1'ine göre "Sağlık ve güvenlik işaretleri sadece bu Yönetmelikte belirlenen mesaj veya bilgiyi iletmek üzere kullanılacaktır."

Fabrikada araç yolu ile yaya yolu nasıl ayrılır?

Ayrımın temeli zemin işaretlemesidir. Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği'nin Ek-5'ine göre çalışma yerlerinin kullanım biçimi ve ekipmanlar çalışanların korunmasını gerektiriyorsa "araç trafiğine açık yollar, zemin rengi de dikkate alınarak, açıkça seçilebilir şekilde, sarı ya da beyaz renkli sürekli şeritlerle belirtilir." Şeritler "araçlar ile araçlara yakın bulunabilecek nesneler arasında ve araçlarla yayalar arasında, emniyetli bir mesafeyi belirtecek şekilde çizilir."

Yönetmeliğin Ek-2'sinde "Yaya giremez" ve "İş makinası giremez" yasaklayıcı işaret, "Yaya yolunu kullan" ise emredici işaret olarak yer alır. Bunlar İSG işaretidir; araç yolundaki sürücüye yönelik hız ve yön bilgisi için trafik levhası kullanılır.

İdari bina önü, yemekhane çevresi ve servis bekleme yeri gibi yayaların yoğun olduğu kesimlerde yaya bölgesi 20 km azami hız levhası kullanılabilir. Bu levha KGM kodu taşımaz; yazılı bir saha içi uyarı levhasıdır.

Şantiyede yaya ve araç yolu için ne isteniyor?

Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, 2. maddesine göre "tüm yapı işlerinin yapıldığı işyerlerinde uygulanır"; bu hükümler şantiye içindir, fabrikaya genellenmez. Yönetmeliğin Ek-4'ü, yapı alanının özelliğinin, yapılan iş ile tehlikelerinin ve çalışma şartlarının gerektirdiği durumlarda uygulanır. Ek-4'ün (A) bölümündeki 43. maddeye göre trafik yolları üzerinde taşıma işi yapılması durumunda "bu yolu kullanan diğer kişiler için yol kenarında yeterli güvenlik mesafesi bırakılır veya uygun koruyucu tedbirler alınır. Yollar görülebilir şekilde işaretlenir, düzenli olarak kontrolü yapılarak her zaman bakımlı olması sağlanır."

Aynı bölümün 44. maddesi şöyledir: "Araç trafiği olan yollar ile kapılar, geçitler, yaya geçiş yolları, koridorlar ve merdivenler arasında yeterli mesafe bulundurulur." 41. maddenin (ç) bendine göre de araçların geçtiği kapı ve geçitler yayaların geçişi için güvenli değilse "bu mahallerde yayalar için ayrı geçiş kapısı bulundurulur."

Saha içi hız sınırı levhası nereye konur?

Saha içinde hız levhasını her araç girişine, kapı ya da bariyerden sonraki yol başına ve sınırın değiştiği noktalara koymak iyi uygulamadır. Kamu yolundaki karşılığı TT-29b azami hız bölgesi levhasıdır. KGM'ye göre bu levha, hızın bölgesel olarak düşürüldüğü alanlara girildiğini bildirir; belgedeki örnekler arasında sanayi bölgesi de vardır. Levha "ilgili bölgeye erişim sağlayan tüm yollarda kullanılmalıdır."

Saha içinde kullanılabilecek değerler arasında 10 km azami hız sınırlaması levhası, 15 km azami hız levhası, 20 km azami hız sınırı levhası ve 30 km azami hız levhası vardır. Değerin nasıl seçileceğini ve forklift için ayrı sınırı site, otopark ve fabrika içi hız sınırı yazımızda anlattık.

Şantiye içindeki geçici yollarda sarı zeminli hız levhası

KGM standartlarında yol çalışmalarındaki geçici işaretlemede T ve TT grubu levhalar sarı zemin üzerinde kullanılır. Şantiye içinde iş ilerledikçe yeri değişen geçici yollarda aynı mantıkla sarı zeminli 30 km azami hız levhası kullanılabilir.

Forklift ve iş makinesi uyarı levhaları nereye konur?

Şantiyelerde Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği'nin Ek-4'ünün (B) bölümünün II. kısmı, açık mekânlardaki çalışma yerleri için şunu ister: "Kazı ve malzeme taşıma işlerinde kullanılan makine ve araçların manevra ve park yerleri ile hareket alanları belirlenir." Belirlenen alanın girişine uyarı levhası konabilir.

Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği'nin Ek-2'sine göre işaret levhaları "özel bir tehlike olan yerlerin ve tehlikeli cisimlerin hemen yakınına, genel tehlike olan yerlerin girişine" ve "görüş seviyesine uygun yükseklik ve konumda" yerleştirilir. Yönetmeliğin uyarı işaretleri arasında sarı üçgenli "İş makinası" işareti de yer alır.

Yazılı uyarı isteyen sahalar için dikkat iş makinası çalışma sahası levhası makinelerin çalıştığı bölümün girişine konabilir.

İş makinelerinin saha içi yola çıktığı noktalar için dikkat iş makinası çıkabilir levhası ya da kamyon trafiğini de anan iş makinası ve kamyon çıkabilir levhası kullanılabilir. Bu levhalar saha içi uyarı levhasıdır, KGM kodu taşımaz.

Forklift park yeri nasıl gösterilir?

Forkliftlerin bekleyeceği yeri yaya yolunun ve acil çıkışların önünü kapatmayacak bir noktada seçmek iyi uygulamadır; bu yer forklift park alanı levhasıyla gösterilebilir.

Şantiye girişi, çıkışı ve yükleme alanı nasıl işaretlenir?

Şantiye kapısında sahanın sınırını göstermek için dikkat şantiye sahası levhası kullanılabilir. Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği'nin Ek-4'ünün (A) bölümündeki 45. maddeye göre "Tehlikeli bölgeler açıkça işaretlenir, buralara görünür şekilde uyarı levhaları konulur."

Şantiyede aynı Ek'in 42. maddesi yükleme yerlerini ve rampaları da trafik yolları arasında sayar. Her iki sahada Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği'nin Ek-5'ine göre "Engellere çarpma, düşme ya da nesnelerin düşme tehlikesinin bulunduğu yerler" birbirini takip eden sarı ve siyah ya da kırmızı ve beyaz renk şeritleriyle işaretlenir.

Saha çıkışındaki kamu yoluna levha konabilir mi?

Kapının önündeki cadde kamu yoludur. Trafik İşaretleri Hakkında Yönetmelik'in 7. maddesine göre "Bunun dışında hiçbir kuruluş veya kişi, kendiliğinden herhangi bir yere trafik işareti koyamaz." Kamu yolunda bir işaret isteniyorsa yolun yapım ve bakımından sorumlu kuruluşa başvurulur. KGM standartlarına göre Dikkat levhası (T-20) "tali yoldan veya bir mülkten çıkabilecek araçları uyarmak için de (İş Makineleri Çıkabilir-Askeri Araç Çıkabilir vb. gibi)" kullanılmamalıdır.

Personel ve ziyaretçi otoparkı nasıl düzenlenir?

Personel, ziyaretçi ve servis araçlarının park yerleri forklift ve kamyon trafiğinden ayrı bir alanda planlanabilir. Otopark girişi, park yeri ve yön levhalarının kontrol listesini otopark için gerekli levhalar yazımızda bulabilirsiniz. Bu ürünler Otopark Levhaları sayfamızda yer alır.

Fabrika ve şantiye sahası için kontrol listesi

Bu liste mevzuat listesi değil, sahayı gezerken levha ihtiyacını çıkarmak için bir başlangıç önerisidir.

• Her araç girişinde azami hız levhası var mı, sınırın değiştiği yerde yeni değer gösteriliyor mu?
• Araç yolu ile yaya yolu zeminde sarı ya da beyaz sürekli şeritle ayrılmış mı?
• Yayaların araç yolunu kestiği noktalar ve yaya yoğun kesimler işaretli mi?
• Forklift ve iş makinesi çalışma bölümlerinin girişinde uyarı levhası var mı?
• Forklift park yeri yaya yolunun ve acil çıkışların önünü kapatmıyor mu?
• Rampa kenarı gibi çarpma ve düşme tehlikesi olan yerler sarı-siyah ya da kırmızı-beyaz şeritle işaretli mi?
• Personel ve ziyaretçi otoparkı yük trafiğinden ayrılmış ve işaretlenmiş mi?
• Şantiyede iş ilerledikçe yeri değişen geçici levhalar güncel mi, işi biten alanın levhası kaldırılmış mı?

Saha levhaları hangi ölçü ve malzemede üretilir?

KGM'ye göre yerleşim birimleri içinde levhalar yaya kaldırımından, yoksa banketten 2,20 m yükseklikte monte edilmelidir; sahada aynı ölçüyü uygulamak iyi uygulamadır. İlgi Trafik saha levhalarını Ankara'da, 1,5 mm veya 2 mm galvaniz sac üzerine normal performans (NP) ya da yüksek performans (YP) reflektifle üretir. Standart şekilli levhalar şekle göre 30, 40, 60, 75 ve 90 cm, dikdörtgen levhalar ürün sayfasındaki ölçülerdedir; hepsi omega direğe uygun vida deliklidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Fabrika içine trafik levhası koymak zorunlu mu?

KGM standartları kamu yolları içindir; fabrika sahasında bu standartlara uymak iyi uygulamadır. Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği'ne göre işveren, risk değerlendirmesi sonuçlarına göre riskler yeterince azaltılamadığında "sağlık ve güvenlik işaretlerini bulundurur ve uygun yerlerde kullanılmasını sağlar." Hangi levhanın nereye konacağına işyerinin risk değerlendirmesinde karar verilir.

Forklift uyarı levhası hangi renkte olmalı?

İSG işareti olarak kullanılacaksa Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği'nin Ek-2'si uyarı işaretlerini üçgen, sarı zemin, siyah piktogram ve siyah çerçeve olarak tanımlar; "İş makinası" uyarı işareti bu gruptadır. Saha içi hız ve yön bilgisi trafik levhasıyla verilir. Kamu yolundaki tehlike uyarı levhası ise beyaz zeminli ve kırmızı kenarlıdır.

Şantiye bitince levhalar ne olur?

Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği'nin Ek-2'sine göre "İşaret levhasının gösterdiği durum ortadan kalktığında, işaret levhası da kaldırılacaktır." Şantiyede iş ilerledikçe yeri değişen geçici yolların levhaları da yeni güzergâha göre taşınır ve güncellenir. Sökülen galvaniz sac levhalar, durumu uygunsa başka bir sahada yeniden kullanılabilir.

Şantiye çıkışındaki caddeye iş makinası çıkabilir levhası koyabilir miyim?

Cadde kamu yoludur ve Trafik İşaretleri Hakkında Yönetmelik'in 7. maddesine göre trafik işaretlerinin "temin ve tesisine, yolun yapım ve bakımından sorumlu olan kuruluşlar görevli ve yetkilidir." Talep bu kuruluşa iletilir. KGM standartları da bir mülkten çıkabilecek araçları uyarmak için Dikkat levhasının (T-20) kullanılmamasını ister. Saha içi uyarı levhaları sahanın kendi sınırları içine konur.

Kaynak: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği (mevzuat.gov.tr); Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği (mevzuat.gov.tr); Karayolları Genel Müdürlüğü, Karayolu Trafik İşaretleme Standartları-1; Karayolları Genel Müdürlüğü, Trafik İşaretleri Hakkında Yönetmelik

Fabrika ve şantiye sahası için uyarı ve bilgi levhalarını üretimden doğrudan Diğer Uyarı ve Bilgi Levhaları sayfamızda bulabilirsiniz.