Gece Görünürlüğü: Hangi Levhada Yüksek Performans (YP) Seçilmeli?

Normal performans mı yüksek performans mı sorusunda KGM tablosunun cevabı açıktır: otoyol ve bölünmüş yollarda, iyi aydınlatılmış yollarda, dur ve yol ver levhalarında, demiryolu ve yaya geçidi levhalarında ve yol çalışmalarında en az yüksek performans (YP) reflektif seçilmelidir. Normal performanslı malzemeyi (C1) tablo yalnız aydınlatılmamış veya az aydınlatılmış, otoyol ya da bölünmüş yol olmayan yollarda yol kenarına konan genel levhalar için gösterir.

Normal performans mı yüksek performans mı? NP ve YP'nin KGM karşılığı

Karayolları Genel Müdürlüğü'nün (KGM) Karayolu Trafik İşaretleme Standartları-1 kitabı reflektif malzemeleri üç sınıfa ayırır: C1 normal performanslı (ASTM D-4956 Tip 1 ve Tip 2), C2 yüksek performanslı (Tip 3 ve Tip 4) ve C3 süper yüksek performanslı (Tip 8 – Tip 11). Sınıfların ayrıntısını reflektif levha nedir yazımızda anlattık; bu yazı yalnız seçim kararına odaklanır.

Ürün sayfalarımızda belirtildiği üzere normal performans (NP) seçeneğinde Tip-1, yüksek performans (YP) seçeneğinde Tip-4 malzeme kullanılır. KGM'nin sınıf tanımına göre Tip 1 C1'e, Tip 4 ise C2'ye girer. Bu nedenle aşağıda C1'in karşılığı NP, C2'nin karşılığı YP olarak verilmiştir; C3 iki seçeneğin de dışında kalır.

Seçim için hangi dört soruya bakılır?

Normal performans mı yüksek performans mı sorusunun cevabı her levhada ayrıdır; KGM bunu düşey levhalar için Standartlar-1'deki Tablo 10 ile belirler. Sipariş listesinde her levha için aşağıdaki dört soru cevaplanırsa sınıf tablodan doğrudan okunur.

1. Levha hangi tipte? Dur ve yol ver, geçit, viraj yön ve yol çalışma levhaları gibi bazı levhaların tabloda ayrı satırı vardır; diğerleri "tüm levhalar" satırına girer.
2. Levha nerede duracak? Yol kenarında mı, yoksa kaplama üstünde, yani taşıt yolunun üzerinde mi?
3. Yol otoyol veya bölünmüş yol mu? Tablo "otoyol ve bölünmüş yollar" ile "diğer yollar" için ayrı sütun kullanır.
4. Çevre nasıl aydınlatılmış? Aydınlatılmamış veya az aydınlatılmış mı, yoksa iyi derecede aydınlatılmış ve/veya rahatsız edici harici aydınlatma kaynakları olan bir yer mi?

Hangi yolda, hangi levhada YP seçilmeli? Karar tablosu

Aşağıdaki tablo, Tablo 10'un hücrelerini aynen verir ve her hücreye karşılık gelen ürün seçeneğini ekler. "–" işareti, belgede o hücreye sınıf yazılmadığını gösterir.

Tablonun dipnotları şöyledir: (*) "Özellikle aydınlatılmış ve/veya YOGT>20.000'den fazla trafik hacmi olan yollarda C3 tercih edilebilir." (&) "Bu grup yapım ve bakım çalışmaları için kullanılan tüm levhaları kapsar." Belge YOGT kısaltmasını açmaz; kısaltma trafik mühendisliğinde yıllık ortalama günlük trafik için kullanılır.

Yıldızlı hücrelerde YP yeterli mi?

Yıldızlı hücrelerde tablonun yazdığı sınıf C2'dir; dipnot C3 için "tercih edilebilir" der. Bu hücrelerde YP tablodaki sınıfa karşılık gelir; şartname C3 istiyorsa seçim ona göre yapılır.

Kaplama üstü levhalarda durum nedir?

Taşıt yolunun üzerine asılan genel levhalarda tablo, iyi aydınlatılmış yollarda C3 (Tip 8 – Tip 11) gösterir. NP ve YP bu sınıfa girmediğinden böyle bir levhada malzeme tipi siparişte ayrıca belirtilmelidir.

Hangi levhalarda her zaman en az yüksek performans gerekir?

Tabloda ayrı satırı olan levhaların hiçbirinde C1 yer almaz; sınıf yazılan her hücrede C2 vardır. Ürün seçeneklerindeki karşılığı YP'dir:

• TT-1 ve TT-2: yol ver ve dur
• TT-27, TT-29, TT-36a: öndeki taşıtı geçmek yasaktır, azami hız sınırlaması, sağdan gidiniz
• Geçitler: demiryolu geçidi levhaları ile yaya geçidi, okul geçidi ve bisiklet geçebilir levhaları
• T-32, T-33a–e, T-34, T-35: engel, tehlikeli viraj yön, onarım yaklaşım, refüj başı ve dönüş adası ek levhaları
• Yol çalışma levhaları

Örneğin aydınlatması olmayan, trafiği az bir yoldaki kavşakta bile dur levhası için tablo C2 gösterir. Bu levhada NP seçmek, tablodaki hiçbir hücreye karşılık gelmez.

Aynı durum yol ver levhası için de geçerlidir: TT-1 ve TT-2 tabloda aynı satırdadır. İyi aydınlatılmış yollarda bu satırdaki hücreler yıldızlıdır; yani orada C3 de tercih edilebilir.

Normal performans (NP) levha nerede yeterli?

Tabloda C1'in geçtiği tek hücre şudur: aydınlatılmamış veya az aydınlatılmış, otoyol ya da bölünmüş yol olmayan yollarda yol kenarına konan ve ayrı satırda sayılmayan levhalar. Standartlar-1'in metni de aynı yöndedir: "Aydınlatılmamış karayollarında ve trafiğin yoğun olmadığı yollarda orta derecede yansıtma gücüne sahip normal performanslı geri yansıtıcı malzemeler kullanılmalıdır."

Örneğin aydınlatması olmayan ve bölünmüş yol olmayan bir yolda sağa tehlikeli viraj levhası bu hücreye girer ve NP ile karşılanır. Aynı levha bölünmüş bir yolda ya da iyi aydınlatılmış bir caddede kullanılacaksa sınıf C2'ye, yani YP'ye çıkar.

Virajda yön levhaları da varsa hangisi seçilir?

Standartlar-1'e göre T-33a, b ve c tehlikeli viraj yön levhaları T-1a,b veya T-2a,b levhalarından sonra kullanılır ve tablo bunlar için her sütunda C2 gösterir. Aynı yol kesiminde değişik türden reflektif kullanılmaması kuralı nedeniyle viraj levhası seçilirken bu yön levhaları da hesaba katılmalıdır.

Yol çalışmasında NP kullanılabilir mi?

Hayır. KGM'nin 2023 tarihli Yol Yapım, Bakım ve Onarımlarda Trafik İşaretleme Standartları'nın düşey işaretleme bölümüne göre "Yapım, bakım ve onarım alanlarında kullanılan trafik işaret levhaları, yüksek yansıtma özelliğine haiz malzemelerden (ASTM D-4956 standardında tanımlanan tip-3, tip-4, tip-8, tip-11) imal edilmelidir." Tip 1 bu listede yoktur; ürün sayfalarımızda belirtilen YP malzemesi Tip-4 ise listededir.

Bu şart yalnız yapım, bakım ve onarım alanlarında kullanılan geçici levhalar içindir; kalıcı levhalarda seçim yine Tablo 10'a göre yapılır. Sarı zeminli yol ver levhası ve sarı zeminli sağa tehlikeli viraj levhası bu türdendir; ikisinde de YP seçilmelidir. Çalışma alanında hangi levhanın nereye konduğunu yol bakım onarım levhaları yazımızda bulabilirsiniz.

Şehir içinde cadde ve sokaklarda hangisi seçilmeli?

Şehir içinde kararı çoğu zaman aydınlatma verir. İyi derecede aydınlatılmış bir caddede, otoyol olmasa bile, yol kenarındaki genel levhalar C2'dir; aydınlatılmamış veya az aydınlatılmış ve bölünmüş yol olmayan bir sokakta ise C1. Yaya geçidi, okul geçidi, dur ve yol ver levhaları şehir içinde de ayrı satırlara girer ve C2'dir.

Site, otopark ve fabrika içinde YP gerekir mi?

Tablo 10, KGM'nin karayolu işaretleme standardının parçasıdır ve site, otopark ya da fabrika sahası gibi özel alanlar için ayrı bir kural vermez. Bu alanlarda tabloyu ölçü almak iyi uygulamadır; aşağıdakiler bir zorunluluk değil, tablodaki karşılıklardır:

• Site veya fabrika çıkışındaki dur ve yol ver levhalarında YP, tablodaki C2'ye karşılık gelir.
• İyi aydınlatılan bir site yolunda veya açık otoparkta genel levhalar için tablodaki karşılık C2, yani YP'dir.
• Aydınlatması olmayan, trafiği az bir iç yolda genel levhalar için NP, tablodaki C1 hücresine karşılık gelir.

Mevcut direğe levha eklerken veya yenilerken ne seçilir?

Standartlar-1'e göre "Aynı yol kesiminde ve özellikle de aynı direk üzerinde değişik türden yansıtıcı malzemeden imal edilmiş trafik işaret levhaları kullanılmamalıdır." Örneğin aynı direkte bir dur levhası varsa, tablo onun için C2 gösterdiğinden altına eklenecek genel levha için de YP seçilir.

Sipariş öncesi kontrol listesi

1. Her levhanın kodunu yazın ve Tablo 10'da ayrı satırı olup olmadığına bakın.
2. Yolun otoyol veya bölünmüş yol olup olmadığını ve çevrenin aydınlatma durumunu belirleyin.
3. Levhanın yol kenarında mı, taşıt yolunun üzerinde mi duracağını not edin.
4. Sınıfı tablodan okuyun: C1 ise NP, C2 ise YP; C3 ise Tip 8 – Tip 11 malzemeyi ayrıca belirtin.
5. Yapım, bakım ve onarım alanında kullanılacak geçici levhalarda Tip 3, 4, 8 veya 11 şartını kontrol edin; NP bu şartı karşılamaz.
6. Aynı direkteki ve aynı yol kesimindeki mevcut levhaların reflektif türünü kontrol edin.
7. Şartnamede C sınıfı veya ASTM tipi yazıyorsa seçimi ona göre yapın.

Reflektif türü, ölçü ve sac kalınlığıyla birlikte seçilen ürün seçeneğini belirler; fiyatı etkileyen kalemleri trafik levhası fiyatları neye göre değişir yazımızda anlattık.

Sıkça Sorulan Sorular

Normal performans levha kamu yolunda kullanılabilir mi?

Tabloya göre tek bir durumda kullanılabilir. KGM'nin reflektif seçim tablosunda C1 yalnız aydınlatılmamış veya az aydınlatılmış, otoyol ya da bölünmüş yol olmayan yollarda yol kenarına konan genel levhalar için yazılıdır. Ürün sayfalarımızda belirtildiği üzere NP seçeneğinde Tip-1 malzeme kullanılır ve bu tip C1 sınıfına girer. Dur, yol ver, yaya geçidi ve yol çalışma levhalarında ise tablo C1 göstermez.

Dur ve yol ver levhası hangi reflektifle yapılmalı?

KGM'nin Tablo 10'unda TT-1 yol ver ve TT-2 dur levhaları için dört sütunun hepsinde C2 yazar. İyi aydınlatılmış yollardaki hücreler yıldızlıdır; dipnota göre "Özellikle aydınlatılmış ve/veya YOGT>20.000'den fazla trafik hacmi olan yollarda C3 tercih edilebilir." Ürün seçeneklerinde C2'nin karşılığı, Tip-4 malzemeli YP seçeneğidir.

YP levha C3 istenen yerde kullanılabilir mi?

Ürün sayfalarımızda belirtildiği üzere YP seçeneğinde Tip-4 malzeme kullanılır; KGM tanımında Tip 4, C3'e değil C2'ye girer. Tablo C3'ü doğrudan yalnız iyi aydınlatılmış yollarda taşıt yolunun üzerine asılan genel levhalar için yazar. Yıldızlı hücrelerde ise yazılı sınıf C2'dir ve C3 yalnız tercih edilebilir; şartname C3 istiyorsa Tip 8 – Tip 11 malzeme belirtilmelidir.

Kaynak: Karayolları Genel Müdürlüğü, Karayolu Trafik İşaretleme Standartları-1; Karayolları Genel Müdürlüğü, Yol Yapım, Bakım ve Onarımlarda Trafik İşaretleme Standartları (2023)

Dur, yol ver, tehlike uyarı ve yol çalışması levhalarını NP ve YP seçenekleriyle üretimden doğrudan Trafik Levhaları sayfamızda bulabilirsiniz.