Yol Bakım Onarım Levhaları: Yol Çalışmasında Hangi İşaretler Kullanılır?

Yol bakım onarım levhaları, yolda yapım, bakım veya onarım çalışması olduğunu sürücüye ve yayaya önceden bildiren sarı zeminli geçici trafik işaretleridir. Karayolları Genel Müdürlüğünün (KGM) 2023 tarihli standardına göre bu işaretler iki grupta toplanır: çalışmaya özel YB grubu levhalar ve sarı çerçeve içine alınmış standart uyarı ve tanzim levhaları. Aşağıda her iki grubu, ölçü, reflektif ve montaj kurallarıyla birlikte anlatıyoruz.

Yol bakım onarım levhaları nedir?

KGM, YB grubunu "yol kullanıcılarını yapım, bakım ve onarım sahalarına girerken uyarmada kullanılan sarı zemin renkli işaretler" olarak tanımlar. Sarı zemin, levhanın kalıcı değil geçici olduğunu ve yolun normal düzeninin değiştiğini ilk bakışta anlatır. Bu yüzden yol çalışması levhası denince akla gelen ilk özellik sarı renktir.

Kurallar KGM'nin "Yol Yapım, Bakım ve Onarımlarında Trafik İşaretleme Standartları" kitabında toplanmıştır. 2023 baskısı; 2012'deki genel kitabı, 2016'daki şehir içi yollar kitabını ve 2018'deki otoyol kitabını tek kitapta birleştirir. Kapsamı yerleşim yeri içi ve dışı, imar yolları ve otoyollar dahil trafiğe açık bütün yollardır. Yani belediyenin mahalle yolundaki kazı çalışması da otoyoldaki şerit kapatma da aynı esaslara tabidir.

Kalıcı levhaların gruplarını merak ediyorsanız trafik levhaları ve anlamları rehberimizde T, TT, B ve P gruplarının tamamını bulabilirsiniz. Bu yazı yalnız yol çalışmasında kullanılan levhalara odaklanır.

YB grubunda hangi levhalar var?

2023 standardındaki YB grubu yedi ana koddan oluşur. Bir kısmı bilgi verir, bir kısmı şeritlerin geçici düzenini şemayla gösterir. Tablo, KGM kitabındaki adlandırmayı esas alır.

YB-1: Yapım-bakım bilgi levhaları

YB-1 levhaları çalışmanın türünü yazıyla ve sembolle anlatır: yol yapımı levhası (YB-1a), asfalt yapımı levhası (YB-1b), yol onarımı levhası (YB-1c) ve köprü onarımı levhası (YB-1d). Standart, sürücüye çalışmanın cinsi hakkında bilgi verilmek istendiğinde yolun sağındaki "yolda çalışma" levhasının yerine bu levhaların kullanılabileceğini söyler. Yolun solundaki yolda çalışma levhası ise yerinde kalır; nedenini montaj bölümünde anlatıyoruz.

YB-2: İhaleli işler bilgi levhası

KGM'nin örnek çiziminde ihaleli işler bilgi levhası işin adını, çalışılan kesimin haritasını veya fotoğrafını ve yüklenici adını taşır. Standart ayrıca işin adı, şekli, trafiğe etkisi ve alternatif güzergâh gibi konularda halkın levha ve broşürlerle bilgilendirilmesini ister. Bu levha o bilgilendirmenin sahadaki karşılığıdır.

YB-3: Yaya yönlendirme levhası

Kaldırım veya yaya yolu çalışmaya kapandığında yayalara mutlaka alternatif bir yol gösterilmelidir; KGM bu geçici yaya yolunun genişliğini en az 1 m olarak verir. Sağa yaya yönlendirme levhası ve sola yaya yönlendirme levhası yayanın hangi taraftan devam edeceğini gösterir. KGM çiziminde bu levha tek kod (YB-3) altında yer alır.

YB-4, YB-5 ve YB-6: Şerit düzenleme levhaları

Şerit düzenleme levhaları, kapanan veya kayan şeritleri ok ve çizgilerle şema hâlinde gösterir. Sürücü, çalışma alanına girmeden hangi şeridin devam ettiğini ve nereye kayması gerektiğini görür. Örneğin sol yoldan sağ yola şerit düzenleme levhası (YB-4a) trafiğin soldaki yoldan sağdaki yola geçirildiğini şemayla gösterir.

YB-6 serisi gidiş ve geliş şeritlerini aynı levhada gösterir. KGM'nin "yolun aktarılması" örneklerinde, bölünmüş yolun bir tarafı kapatılıp trafik diğer tarafta iki yönlü işletildiğinde kullanılır. İki yönlü işletilen kesim 1.000 m'den uzunsa YB-6a levhası her 500 m'de, hız sınırı levhası her 1.000 m'de tekrarlanır. Gidişli gelişli yol levhası (YB-6a), iki şerit gidiş bir şerit geliş levhası (YB-6b) ve iki şerit gidiş iki şerit geliş levhası (YB-6d) bu düzenin farklı şerit sayılarına göre çeşitleridir.

YB-7: Şerit aktarımı levhaları

YB-7 levhaları trafiğin bir şeritten diğerine ya da karşı yola aktarıldığı noktayı gösterir. KGM'nin örnek işaretleme projesinde şerit aktarımı, YB-7a ve YB-7b levhalarıyla işaretlenir. Sola şerit aktarımı levhası (YB-7a) ve sağa şerit aktarımı levhası (YB-7b) bu örnekte kullanılan çeşitlerdir; standartta ayrıca YB-7c ve YB-7d çizimleri de yer alır.

Yol çalışmasında hangi uyarı ve tanzim levhaları kullanılır?

Çalışma alanında kullanılan standart uyarı ve tanzim levhaları, ebat, şekil ve renkleri değiştirilmeden sarı zeminli kare bir levhanın içine yerleştirilir. KGM bu levhaları YBT (yapım-bakım tehlike uyarı) ve YBTT (yapım-bakım trafik tanzim) önekiyle anar. Yani "yolda çalışma" levhası kalıcı hâliyle T-15, sarı çerçeve içinde YBT-15 olarak geçer. Çalışmayla ilgili yazılı bilgi levhaları da sarı zemin üzerine siyah yazı ve sembolle hazırlanır.

Tehlike uyarı levhaları (YBT)

En temel levha yolda çalışma levhası (YBT-15) olarak bilinir. Çalışma alanından en uzakta duran ve sürücüye ilk haberi veren levha budur.

Şerit kapatıldığında daralan kaplama levhaları kullanılır. KGM örneğinde sağdan daralan kaplama levhası YBT-4b, soldan daralan kaplama levhası YBT-4c koduyla geçer; her iki taraftan daralan kaplama levhası da aynı ailedendir.

Sathi kaplama çalışmalarında yüzeyde serbest malzeme kalabilir. Standart, bu malzeme hemen süpürülemiyorsa sürücülerin etkili işaretlemeyle uyarılmasını ister; burada gevşek malzemeli zemin levhası işe yarar. Duruma göre kasisli yol, iki yönlü trafik ve dikkat levhaları da sarı çerçeve içinde kullanılabilir.

Trafik tanzim levhaları (YBTT)

Çalışma alanındaki hız sınırı levhası sarı çerçeve içinde YBTT-29 olarak geçer. KGM'nin örnek projesinde hız, çalışma alanına yaklaştıkça 70, 50 ve 30 km/h olarak kademeli düşürülür. Bu kademeler için azami hız 30 km levhası ve azami hız 50 km levhası gibi sarı çerçeveli hız sınırı levhaları kullanılır; 70 ve 90 km değerleri de bulunur. Hangi değerin nereye konacağı yolun hızına göre KGM standardındaki şekillerden belirlenir.

Aynı örnekte öndeki taşıtı geçmek yasaktır levhası (YBTT-27) ile sollama yasaklanır. Trafiği engelin yanından geçirmek için sağdan gidiniz levhası (YBTT-36a) ve soldan gidiniz levhası (YBTT-36b) kullanılır. KGM çizimlerinde bu levhalar geçiş alanlarındaki koni dizisi boyunca belirli aralıklarla da tekrarlanır.

İki yönlü yolda bir şerit kapanınca trafik sırayla geçirilebilir. KGM'nin öncelikli yön yönteminde bir tarafa karşıdan gelene yol ver levhası (YBTT-3), diğer tarafa önceliği olan yön levhası konur. Standart bu yöntemi iki yöndeki toplam trafik saatte 840 araç ve altındaysa, geçiş kesimi en fazla 80 m ise ve sürücüler kapalı alanın 60 m öncesinden 60 m ilerisini görebiliyorsa uygun görür.

Çalışma bitiminde kısıtlamalar kaldırılır. Bölünmüş yollarda bütün yasaklama ve kısıtlamaların sonu levhası (YBTT-32), trafik akış yönünde 500 m içinde başka çalışma yoksa konur. Kısıtlamaları ayrı ayrı sona erdirmek için hız sınırlaması sonu ve geçme yasağı sonu levhaları da bulunur. Tanzim levhalarının kalıcı anlamları için trafik tanzim işaretleri yazımıza bakabilirsiniz.

Kod notu: Katalog kodlarımız ile KGM proje kodları farklı olabilir. Projede KGM kodunu esas alın; siparişte levhayı adı ve sembolüyle seçmeniz yeterlidir.

Yol çalışması levhalarının ölçüsü ne olmalı?

KGM'nin imalat çizimlerinde sarı çerçeveler sabit ölçülerle verilir. Çerçevenin içindeki levha, kalıcı levhanın normal ebadıyla aynıdır.

Standart, YB bölümündeki levhaların şehir içinde küçültülmesine izin verir. İşletme hızı 50 km/h'nin altındaki şehir içi yollarda 1/2, 50 ile 90 km/h arasındaki şehir içi yollarda 2/3 oranına kadar küçültme yapılabilir. Bu küçültme izni yalnız şehir içi yollar için verildiğinden şehir dışı yollarda ve otoyollarda çizimdeki ölçüler esas alınır. YB levhalarının ayrıntılı imalat ölçüleri için KGM standardındaki çizimlere bakılmalıdır.

Yol çalışması levhaları nereye ve hangi yüksekliğe konur?

Genel kural levhaların yolun sağına konmasıdır. Tek istisna yolda çalışma levhasıdır: KGM bu levhanın her durumda ve bütün yollarda yolun iki tarafına da konmasını ister. Bölünmüş yollarda ise bütün levhaların sağda ve solda tekrarlanmasına azami özen gösterilmelidir.

Yaya hareketi olan kesimlerde montaj ölçüleri KGM standardındaki montaj şekline göre belirlenir. Aynı direkte iki levha veya alt panel varsa yükseklik en alttaki levhanın alt kenarından ölçülür. Kısa süreli çalışmalarda levhalar portatif direklere takılabilir. Devrilmeye karşı sabitlenmeleri gerekir, ancak sabitleme için bordür taşı gibi sert malzemeler kullanılmamalıdır; çarpmada bunlar ayrı bir tehlike oluşturur. Uzun süreli çalışmalarda ise işaretleme sabit olmalıdır; İlgi Trafik'in yol bakım onarım levhaları bu nedenle omega direğe uygun vida delikli üretilir.

Yol çalışması levhalarında hangi reflektif kullanılır?

KGM, yapım, bakım ve onarım sahalarında yüksek performanslı reflektif kullanılmasını ister. Levhalar ASTM D4956 standardındaki tip 3, tip 4, tip 8 veya tip 11 malzemeden üretilmelidir. Normal performans sınıfındaki tip 1 ve tip 2 malzeme bu listede yer almaz.

Bu nedenle yol çalışması levhası alırken normal performans (NP) yerine yüksek performans (YP) reflektif seçeneği tercih edilmelidir. Ayrıca Karayolu Trafik İşaretleme Standartlarına göre aynı direkteki levhalarda farklı reflektif tipleri karıştırılmaz.

Levhalar hangi sırayla konur ve kaldırılır?

Saha düzeninin ayrıntıları hız, yol tipi ve kapanan şeride göre değişir; burada yalnız levhalarla ilgili temel sırayı veriyoruz. Levha aralıkları, geçiş uzunlukları ve koni dizileri için KGM standardında çalışmanın türüne uyan şekle bakılmalıdır. KGM'ye göre bir çalışma bölgesi dört kısımdan oluşur: ön uyarı alanı, geçiş alanı, çalışma alanı ve trafik alanı.

• Kurulum: İlk olarak daraltma yapılmayan karşı yöndeki trafiğe bakan ve çalışmaya en uzakta duran yolda çalışma levhası konur; o yönün işaretleri çalışma alanına doğru tamamlanır. Ardından daraltma yapılacak yönde, trafik akışı yönünde uzaktan yakına doğru levhalar dizilir, çalışma alanı önünde geçiş oluşturulur ve işaretleme çalışma alanının arkasında biter. Çalışmaya ancak işaretleme bittikten sonra başlanır.
• Toplama: Sıra tersine işler. Önce çalışma alanının arkasındaki koni ve onarım yaklaşım levhaları toplanır, sonra daraltılan yöndeki levhalar çalışmadan uzaklaşarak, en son karşı yöndeki levhalar kaldırılır.
• Bitiş: Çalışma bittiğinde ya da uzun süre ara verildiğinde geçici levhalar derhal kaldırılır ve normal işaretlere dönülür.

Standart iki ayrıntının daha altını çizer. Üzerinden gece geçmeyen işler kısa süreli, gece geçen işler uzun süreli sayılır ve uzun süreli çalışmada işaretleme yaklaşık 150 m'den net görülmelidir. Ayrıca sürücünün dikkatini dağıtmamak için gereksiz ve aşırı levhadan kaçınılmalıdır.

Yol çalışması levhasını kim koyabilir?

Trafik İşaretleri Hakkında Yönetmelik'in 7. maddesine göre işaretlerin temini ve tesisinde “yolun yapım ve bakımından sorumlu olan kuruluşlar görevli ve yetkilidir”; bunun dışında hiçbir kuruluş veya kişi kendiliğinden trafik işareti koyamaz. Yol çalışmalarındaki işaretleme esaslarını ise aynı yönetmeliğin 11. maddesine dayanarak KGM belirler. Standart, uygulanacak tedbirler için trafikten sorumlu idarenin görüş ve onayının alınmasını ister.

Bu nedenle altyapı firması veya müteahhit, levhaları onaylı işaretleme planına göre kurar. KGM, çalışmayla ilgili yazılı bilgi levhalarının sarı zemin üzerine siyah yazı ve sembolle hazırlanmasını ister. Belediye çalışmalarında kullanılan çalışma var bilgilendirme levhası ve kazı çalışması bilgilendirme levhası, şantiye çevresinde kullanılan iş makinası çıkabilir levhası ve dikkat şantiye sahası levhası gibi yazılı levhalar bu tür bilgi levhalarıdır. Diğer uyarı ve bilgi levhası türleri için uyarı ve bilgi levhaları rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Yol çalışması levhaları neden sarı?

KGM, yapım, bakım ve onarım sahalarında kullanılan işaretleri sarı zeminli olarak tanımlar. Sarı zemin, levhanın geçici olduğunu ve yolun normal düzeninin değiştiğini gösterir. Standart uyarı ve tanzim levhaları da ebat, şekil ve renkleri değiştirilmeden sarı kare bir çerçevenin içine alınır. Bu sayede sürücü, kalıcı levhayla geçici levhayı ilk bakışta ayırır.

YB levhaları ile sarı çerçeveli T ve TT levhaları aynı şey mi?

Hayır. YB grubu yalnız yol çalışması için tasarlanmış levhalardır: yapım-bakım bilgi levhaları, ihaleli işler levhası, yaya yönlendirme, şerit düzenleme ve şerit aktarımı levhaları. Sarı çerçeveli levhalar ise kalıcı uyarı ve tanzim levhalarının çalışma alanındaki hâlidir; KGM bunları YBT ve YBTT önekiyle anar. Bir çalışma alanında genellikle iki grup birlikte kullanılır.

Yolda çalışma levhası yolun hangi tarafına konur?

KGM'ye göre yolda çalışma levhası her durumda ve bütün yollarda yolun iki tarafına da konur. Diğer levhalar genel kural olarak sağ tarafa yerleştirilir, bölünmüş yollarda ise sağda ve solda tekrarlanmasına özen gösterilir. Çalışmanın türü belirtilmek istenirse sağ taraftaki levhanın yerine YB-1 bilgi levhaları kullanılabilir.

Yol çalışması bitince levhalar ne zaman kaldırılır?

Standart, çalışma bittiğinde geçici levhaların derhal kaldırılmasını ve normal işaretlere dönülmesini ister. Mevsim koşulları veya başka bir nedenle çalışmaya uzun süre ara verildiğinde de aynı kural geçerlidir. Kısa süreli işlerde trafik yoğunlaştığında çalışma durdurulur, levhalar toplanır ve bölge temizlenir. Toplama, kurulumun tersine, çalışma alanının arkasından başlar.

Kaynak: Karayolları Genel Müdürlüğü, Yol Yapım, Bakım ve Onarımlarında Trafik İşaretleme Standartları (2023); Karayolları Genel Müdürlüğü, Karayolu Trafik İşaretleme Standartları-1; Karayolları Genel Müdürlüğü, Trafik İşaretleri Hakkında Yönetmelik.

Sarı zeminli yolda çalışma, şerit düzenleme ve bilgi levhalarını Ankara'daki üretimimizden doğrudan Yol Bakım Onarım Levhaları sayfamızda bulabilirsiniz.