İş Makinası Çıkabilir Levhası: Çeşitleri ve Nereye Konur?

İş makinası çıkabilir levhası, şantiye, ocak, fabrika veya depo sahasında kepçe, yükleyici ya da kamyonun bir anda yola veya geçiş alanına çıkabileceğini önceden haber veren sarı zeminli uyarı levhasıdır. Bu levha KGM'nin trafik işaretleri listesinde yer almaz; şantiye ve tesis içinde iş sağlığı ve güvenliği (İSG) uyarı levhası olarak kullanılır. Kamu yolundaki işaretlemeye ise yolun idaresi karar verir.

İş makinası çıkabilir levhası neyi anlatır?

Levhanın mesajı kısadır: bu noktada, sürücünün veya yayanın beklemediği bir anda iş makinası ya da kamyon hareket edebilir. Levhayı gören sürücü hızını düşürür ve çıkış kapısını kontrol eder, yaya ise makine yoluna girmeden önce durur.

İş makinası çıkabilir levhası çeşitleri nelerdir?

Sitemizdeki iş makinası levhaları dört gruba ayrılır: yalnız yazılı, ünlemli üçgen sembollü, iş makinası çizimli ve "iş makinası ve kamyon çıkabilir" mesajlı levhalar. Makinenin sürekli çalıştığı bölge için ayrıca "çalışma alanı" levhaları vardır. Ürün adlarındaki YB-26, YB-28 ve İMC kodları sitemizin katalog kodlarıdır; KGM'nin yapım, bakım ve onarım işaretleri YB-1 ile YB-7 arasında numaralanır ve bu levhalar o listede yer almaz.

Yalnız yazılı levhalar

En sade model, sarı kare zemin üzerinde siyah çerçeve ve siyah harflerle "Dikkat İş Makinası Çıkabilir" yazan yazılı iş makinası çıkabilir levhasıdır.

Ünlemli üçgen sembollü levhalar

Bu modellerde siyah çerçeveli sarı üçgenin içinde ünlem işareti, altında ise yazı bulunur. Dikey Dikkat İş Makinası Çıkabilir tabelası (İMC-02) üstte siyah bant içinde "Dikkat" başlığı taşır. Yatay İş Makinası Çıkabilir işareti (İMC-03) ise üçgeni üstte, büyük harfli yazıyı altta toplar; duvar, çit ve kapı üstü gibi yatay alanlara daha kolay yerleşir.

İş makinası çizimli levhalar

Dikkat İş Makinası Çıkabilir levhası (İMC-01) üstte "Dikkat" bandı, ortada yükleyici iş makinası çizimi ve altta "İş Makinası Çıkabilir" yazısıyla dikey dikdörtgen bir levhadır.

İş makinası ve kamyon çıkabilir levhaları

Hafriyat, beton ve malzeme sevkiyatı olan sahalarda kapıdan yalnız iş makinası değil kamyon da çıkar. Bu durumda dikey Dikkat İş Makinası ve Kamyon Çıkabilir levhası (İMC-05) veya yatay Kamyon ve İş Makinası Çıkabilir levhası (İMC-04) seçilir.

Üçüncü seçenek, sarı kare zemin üzerinde kırmızı kenarlı ünlem üçgeni bulunan Dikkat İş Makinası ve Kamyon Çıkabilir levhasıdır. Bu üçgen trafikteki Dikkat (T-20) levhasını andırır. KGM, T-20'nin iş makinesi çıkışlarını uyarmak için kullanılmamasını istediğinden (aşağıya bakın) bu modeli saha ve tesis sınırları içinde kullanmanızı öneririz.

İş makinası çalışma alanı levhaları

Makinenin sürekli manevra yaptığı bölge için Dikkat İş Makinası Çalışma Alanı levhası (İMC-06) kullanılır; üçgen içinde iş makinası çizimi ve altında kırmızı "Dikkat" yazısı taşır. Yalnız yazılı model isteyenler için Dikkat İş Makinası Çalışma Sahası levhası bulunur.

Kamu yolu ile şantiye içinde hangi kurallar geçerli?

Kural, levhanın kamu yolunda mı yoksa şantiye ve tesis sınırı içinde mi durduğuna göre değişir.

Kamu yolunda: yol idaresi ve KGM standardı

Trafik İşaretleri Hakkında Yönetmelik'in 7. maddesine göre trafik işaretlerinin temini ve tesisine "yolun yapım ve bakımından sorumlu olan kuruluşlar görevli ve yetkilidir"; madde, "Bunun dışında hiçbir kuruluş veya kişi, kendiliğinden herhangi bir yere trafik işareti koyamaz." hükmüyle biter. Şantiye çıkışının bağlandığı kamu yolunda bir işaret gerekiyorsa yolun idaresiyle görüşün.

KGM'nin Karayolu Trafik İşaretleme Standartları-1 belgesi, Dikkat (T-20) levhasının "tali yoldan veya bir mülkten çıkabilecek araçları uyarmak için de (İş Makineleri Çıkabilir-Askeri Araç Çıkabilir vb. gibi)" kullanılmaması gerektiğini yazar. Yani kamu yolunda Dikkat levhasına "iş makinası çıkabilir" paneli eklemek standarda uygun bir çözüm değildir.

Yolun kendisinde çalışma yapılıyorsa KGM'nin Yol Yapım, Bakım ve Onarımlarda Trafik İşaretleme Standartları uygulanır; belge, çalışma alanına yaklaşımda "sadece standart trafik işaretleri ile trafik kontrol elemanları kullanılmalıdır" der. Standartlar-1'e göre Yolda Çalışma (T-15) levhası yolun her iki tarafına, sarı zeminli dörtgen bir levhanın içinde konur. Ayrıntı için yol çalışması işaretlemesi rehberimize bakabilirsiniz.

Şantiye ve tesis içinde: İSG mevzuatı

Kendi sahanızın içinde dayanak Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği'dir. Yönetmelik, uyarı işaretini "bir tehlike kaynağı veya tehlike hakkında uyarıda bulunan işaret" olarak tanımlar. Ek-2'ye göre uyarı işaretleri üçgen şeklindedir; sarı zemin üzerine siyah piktogram ve siyah çerçeve bulunur, sarı kısımlar işaret alanının en az %50'sini kapsar. Ek-2'deki örnek uyarı işaretleri arasında "İş makinası", yasak işaretleri arasında "İş makinası giremez" yer alır.

Yönetmeliğin 5. maddesine göre işveren, risk değerlendirmesi sonuçlarına göre risklerin ortadan kaldırılamadığı veya yeterince azaltılamadığı durumlarda işaretleri bulundurur. Aynı madde, Ek-5'e aykırı olmamak şartıyla, "kara, demir, deniz, hava ve iç suyolu taşımacılığı alanlarında kullanılan işaretler, işyerinde benzeri taşımacılığın yapılması halinde aynen kullanılır" der.

Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği'nin Ek-4'ü de, yapı alanının özelliği ve tehlikeleri gerektirdiğinde şunları ister: yollar görülebilir şekilde işaretlenir; tehlikeli bölgeler açıkça işaretlenir ve buralara görünür şekilde uyarı levhaları konulur (A bölümü, 43 ve 45. maddeler); kazı ve malzeme taşıma işlerinde kullanılan makine ve araçların manevra ve park yerleri ile hareket alanları belirlenir (B bölümü, 53. madde).

İş makinası çıkabilir levhası nereye konur?

Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği Ek-2'ye göre işaret levhaları özel tehlike olan yerlerin hemen yakınına ve genel tehlike olan yerlerin girişine, engeller dikkate alınarak görüş seviyesine uygun yükseklik ve konumda, iyi aydınlatılmış ve görünür şekilde yerleştirilir. Saha içinde tipik yerler şunlardır:

• Şantiye veya tesis çıkış kapısının iç tarafı; kapıya yaklaşan yaya ve araçların göreceği yön.
• Saha içi yolun iş makinası manevra alanıyla birleştiği nokta.
• Yaya yolunun makine yolunu kestiği geçişler.
• Makine park ve dolum alanlarının girişleri (burada "çalışma alanı" levhası daha doğru mesajı verir).
• Hafriyat kamyonlarının yüklendiği bölgeye giden iç yol (burada "iş makinası ve kamyon çıkabilir" levhası seçilir).

Ek-2'ye göre işaret levhasının gösterdiği durum ortadan kalktığında levha da kaldırılır; kazı bitip makine sahadan çekildiğinde levhayı yerinde bırakmayın. Ek-1 ise çok sayıda işaretin birbirine çok yakın yerleştirilmemesini ister.

Montaj yüksekliği için İSG yönetmeliği sayı vermez, "görüş seviyesine uygun" der. Levhayı direğe takacaksanız KGM'nin kamu yolları için verdiği alt kenar yükseklikleri (yerleşim yeri içinde kaldırımdan 2,20 m, yerleşim dışında banketten 1,50 m) referans alınabilir. Özel alanda bu değerler zorunlu değildir; ancak aynı standarda uymak iyi uygulamadır. Saha içi yolların düzeni için fabrika ve şantiye sahası trafik düzeni yazımıza bakabilirsiniz.

Doğru iş makinası levhası nasıl seçilir?

Mesaja göre

Kapıdan yalnız iş makinası çıkıyorsa "iş makinası çıkabilir", kamyon sevkiyatı da varsa "iş makinası ve kamyon çıkabilir" levhası seçin. Makinenin bir bölgede sürekli çalıştığı durumda geçiş uyarısı yerine "çalışma alanı" levhası kullanın.

Biçime göre

Direğe takılacak levhada dikey modeller (İMC-01, İMC-02, İMC-05, İMC-06), duvar, çit veya kapı üstünde yatay modeller (İMC-03, İMC-04) daha kolay yerleşir. Ek-2'deki uyarı işareti tarifine en çok benzeyen model, sarı üçgen içinde iş makinası çizimi taşıyan İMC-06'dır.

Malzeme ve reflektife göre

Ek-2, işaret levhalarının darbeye ve hava koşullarına dayanıklı malzemeden yapılmasını, doğal ışığın zayıf olduğu yerlerde floresan renkler, reflektör malzeme veya yapay aydınlatma kullanılmasını ister. İlgi Trafik levhaları Ankara'da 1,5 mm veya 2 mm galvaniz sac üzerine, normal performans (NP) veya yüksek performans (YP) reflektifle ve omega direğe uygun vida delikli üretilir. Gece çalışması veya akşam kamyon çıkışı olan sahalarda reflektif sınıfını buna göre seçin.

Levha tek başına yeterli mi?

Hayır. Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği Ek-4'ün B bölümü; operatörün görüş alanı kısıtlıysa eğitimli bir işaretçi görevlendirilmesini (52. madde), kazı ve malzeme taşıma makinelerinin bütün manevralarının bir gözetici tarafından yönetilmesini ve geri manevrada sesli ve ışıklı uyarıların çalışır durumda olmasını (54. madde), makinelerle yapılan kazıda makinenin hareket alanına çalışanların girmesine izin verilmemesini (71. madde) ister. Levha bu önlemleri tamamlar, onların yerine geçmez.

Sıkça Sorulan Sorular

İş makinası çıkabilir levhası bir trafik işareti midir?

Hayır. KGM'nin trafik işaretleri listesinde "iş makinası çıkabilir" adlı bir levha yoktur ve KGM, Dikkat (T-20) levhasının bu amaçla kullanılmamasını ister. Bu levhalar şantiye, ocak, fabrika ve depo sahası içinde İSG uyarı levhası olarak kullanılır. Kamu yolunda bir işaret gerekiyorsa karar yolun idaresine aittir.

Şantiye önündeki kamu yoluna kendim levha koyabilir miyim?

Kendiliğinden koyamazsınız. Trafik İşaretleri Hakkında Yönetmelik'in 7. maddesine göre trafik işaretlerinin temini ve tesisine yolun yapım ve bakımından sorumlu kuruluşlar görevli ve yetkilidir; "Bunun dışında hiçbir kuruluş veya kişi, kendiliğinden herhangi bir yere trafik işareti koyamaz." İhtiyacı yolun idaresine iletin, kendi levhalarınızı saha sınırı içinde kullanın. Ayrıntısı özel alana trafik levhası koymak yazımızdadır.

"İş makinası çıkabilir" ile "iş makinası çalışma alanı" levhası arasındaki fark nedir?

"Çıkabilir" levhası, makinenin aniden bir yola, kapıya veya yaya geçişine çıkabileceği tek bir noktayı haber verir. "Çalışma alanı" ya da "çalışma sahası" levhası ise makinenin sürekli manevra yaptığı bir bölgenin başladığını gösterir. İlki geçiş noktasına, ikincisi bölgenin girişine konur; ikisi aynı sahada birlikte kullanılabilir.

Levhanın rengi neden sarıdır?

Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği'nde sarı, uyarı işaretinin güvenlik rengidir ve "Dikkatli ol, önlem al, kontrol et" anlamını taşır. Uyarı işaretleri üçgen biçimde, sarı zemin üzerine siyah piktogram ve siyah çerçeveyle yapılır; sarı kısımlar işaret alanının en az %50'sini kapsar. İş makinası levhalarının sarı zemini bu tarifle uyumludur.

Kaynak: Karayolları Genel Müdürlüğü, Karayolu Trafik İşaretleme Standartları-1; Karayolları Genel Müdürlüğü, Yol Yapım, Bakım ve Onarımlarda Trafik İşaretleme Standartları (2023); Trafik İşaretleri Hakkında Yönetmelik; Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği; Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği

İş makinası çıkabilir, iş makinası ve kamyon çıkabilir ve çalışma alanı levhalarını üretimden doğrudan Diğer Uyarı ve Bilgi Levhaları sayfamızda bulabilirsiniz.